Yönetmelikler

Kaza Tespit Tutanağı Nedir? Nasıl Doldurulur ve Nelere Dikkat Edilir?

Trafik kazası sonrası sürecin sorunsuz ilerleyebilmesi için kaza tespit tutanağı kritik bir öneme sahiptir. Özellikle yalnızca maddi hasarla sonuçlanan kazalarda bu belge, kazanın nasıl gerçekleştiğini ve tarafların beyanlarını resmî olarak kayıt altına alarak sigorta sürecinin temelini oluşturur. Kaza tespit tutanağının doğru şekilde hazırlanması, işlemlerin hızlanmasını ve olası anlaşmazlıkların önlenmesini sağlar.

Kaza Tespit Tutanağı Nedir?

Kaza tespit tutanağı, maddi hasarlı trafik kazalarında trafik polisi veya jandarma ekipleri olay yerine gelmeden, kazaya karışan sürücüler tarafından doldurulan resmî bir belgedir. Tutanakta kazanın yeri ve zamanı, tarafların bilgileri, araç detayları ve kazanın oluş şekli yer alır.

Tutanak iki nüsha hâlinde doldurulur ve her iki sürücü tarafından imzalanır. Sigorta şirketleri ve Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM), kusur değerlendirmesini bu belge üzerinden yapar. Tutanak kusuru doğrudan belirlemez; ancak değerlendirme sürecinin temel dayanağını oluşturur.

Kaza Tespit Tutanağı Ne İşe Yarar?

Kaza tespit tutanağı, kazaya dair bilgilerin doğru ve zamanında kayıt altına alınmasını sağlar. Araç konumları, hasar noktaları ve sürücü beyanları net şekilde belgelendiğinde, sonradan yaşanabilecek yorum ve anlaşmazlıkların önüne geçilir.

Bu belge, sigorta hasar dosyasının açılması ve onarım sürecinin başlatılması için zorunludur. Aynı zamanda olası hukuki ve sigortasal ihtilaflarda referans alınan temel evraklardan biri olarak sürecin sağlıklı ilerlemesine katkı sağlar.

Kaza Tespit Tutanağı Nasıl Doldurulur?

Kaza tespit tutanağının geçerli sayılabilmesi için eksiksiz, doğru ve okunaklı şekilde doldurulması gerekir. Tutanağın her bölümü, sigorta değerlendirmesi açısından önem taşır ve yapılan küçük bir hata sürecin uzamasına neden olabilir.

İlk olarak kazanın tarihi, saati ve yeri net biçimde yazılmalıdır. İl, ilçe, cadde veya sokak bilgileri açık şekilde belirtilmelidir. Ardından kazaya karışan araçların marka, model, plaka bilgileri ile birlikte araç türü ve kullanım amacı (hususi, ticari veya resmî) mutlaka işaretlenmelidir. Özellikle şirket araçlarında bu bilgi sigorta ve poliçe süreçleri açısından kritiktir.
Sürücü bilgilerinin eksiksiz olması bir diğer önemli noktadır. Ad, soyad, T.C. kimlik numarası, sürücü belgesi bilgileri, adres ve iletişim bilgileri doğru şekilde yazılmalıdır. Bununla birlikte trafik sigortası poliçe bilgileri; sigorta şirketi adı, poliçe numarası ve geçerlilik tarihleriyle birlikte mutlaka eklenmelidir. Kazayı gören tarafsız bir görgü tanığı varsa, bu kişilerin iletişim bilgilerinin tutanağa yazılması, kusur oranı ihtilaflarında sigorta şirketleri için belirleyici olabilir.
Hasar bölümünde, araçların ilk darbe aldığı noktalar tutanak üzerinde ok ile işaretlenmeli ve çarpışmanın gerçekleştiği an basit ama açıklayıcı bir krokiyle gösterilmelidir. Kroki çiziminde yalnızca araçlar değil; yolun yönü (tek yön–çift yön), varsa trafik levhaları, yol çizgileri (kesik veya düz çizgi) ve kavşak durumu da belirtilmelidir. Araçlar “A” ve “B” harfleriyle işaretlenerek sürücü beyanlarıyla eşleştirilmelidir.
Tutanağın orta bölümünde yer alan ve kazanın oluş şeklini tanımlayan numaralandırılmış kutucuklar (madde 7–16) dikkatle incelenmeli, duruma uygun olan kutucuğun yanına mutlaka bir çarpı (X) konulmalıdır. Hiçbir seçenek kazayı tam olarak karşılamıyorsa bu alan boş bırakılabilir; yanlış işaretleme kusur değerlendirmesini olumsuz etkileyebilir.
Sürücü beyanları bölümünde her iki taraf da kazanın nasıl meydana geldiğini kendi bakış açısından kısa, net ve yoruma açık olmayacak şekilde ifade etmelidir. Son olarak, tutanak kontrol edilmeli ve her iki sürücü tarafından ıslak imza atılmalıdır. Tutanak kendinden karbonlu değilse, her iki nüsha da ayrı ayrı doldurulmalı ve imzalanmalıdır. Fotokopi kullanılacaksa, fotokopi üzerine de yeniden ıslak imza atılması gerekir. İmzasız tutanaklar geçerli kabul edilmez.
Tutanağın sigorta sürecine sorunsuz şekilde girebilmesi için bazı ek belgelerin de hazırlanması önemlidir. Her iki tarafın sürücü belgesinin, araç ruhsatlarının ve geçerli trafik sigortası poliçelerinin fotoğrafları çekilmelidir. Ayrıca araçlar yerinden kaldırılmadan önce, plakalar net şekilde görünecek biçimde geniş açıdan ve hasar bölgeleri yakından kaza yeri fotoğrafları alınmalıdır.
Kağıt formun bulunmadığı durumlarda ise SBM (Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi) tarafından sunulan Mobil Kaza Tutanağı uygulaması kullanılabilir. Bu uygulama sayesinde tüm bilgiler ve fotoğraflar dijital ortamda girilir, tutanak doğrudan sisteme iletilir ve süreç çok daha hızlı ilerler.

Hangi Durumlarda Kaza Tespit Tutanağı Doldurulur?

Kaza tespit tutanağının (Anlaşmalı Tutanak) taraflarca doldurulabilmesi için belirli yasal şartların aynı anda oluşması gerekir. Trafik polisinin veya jandarmanın olay yerine çağrılmasına gerek kalmadan tutanak tutulabilecek durumlar şunlardır:

Yalnızca Maddi Hasar: Kazada hiçbir şekilde yaralanma veya can kaybı meydana gelmemiş olmalıdır. Sadece araçlarda veya taşınan yükte maddi hasar oluşması yeterlidir.
En Az İki Aracın Karışması: Anlaşmalı tutanak, en az iki aracın birbirine çarpması sonucu oluşan kazalarda düzenlenir. (Tek taraflı kazalarda bu form doldurulamaz).
Tarafların Uzlaşması: Kazaya karışan tüm sürücülerin, kazanın oluş şekli ve tutanak içeriği konusunda hemfikir olması ve belgeyi karşılıklı olarak imzalaması gerekir.
Belgelerin Tamlığı: Kazaya karışan tüm sürücülerin geçerli bir sürücü belgesine (ehliyetine) ve araçların her birinin geçerli bir “Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası”na (Trafik Sigortası) sahip olması şarttır.
Sürücü Sağlık Durumu: Sürücülerin hiçbirinde alkol, uyuşturucu madde veya bilinci etkileyecek düzeyde bir sağlık sorunu şüphesi bulunmamalıdır.
Kamu Malına Zarar Verilmemesi: Kazanın sadece şahıslara ait araçlar arasında gerçekleşmiş olması; yol kenarındaki levha, bariyer veya kamuya ait bir yapıya zarar gelmemiş olması gerekir.
Reşitlik: Kazaya karışan sürücülerin 18 yaşını doldurmuş ve yasal olarak araç kullanma yetkisine sahip olması gerekmektedir.

Eğer yukarıdaki şartların tamamı sağlanıyorsa, araçların konumunu değiştirmeden önce plakalar net görünecek şekilde farklı açılardan fotoğraflarını çekmeli ve ardından araçları trafiği engellemeyecek güvenli bir alana çekerek tutanağı doldurmaya başlamalısınız.

Hangi Durumlarda Kaza Tespit Tutanağı Tutulamaz?

Sürücülerin kendi aralarında düzenlediği “Anlaşmalı Kaza Tespit Tutanağı” yalnızca maddi hasarlı kazalarda geçerlidir. Aşağıdaki durumlardan herhangi biri mevcutsa, tutanak taraflarca doldurulamaz; bu durumda olay yerinin fotoğrafları çekilmeli, araçlar hareket ettirilmeden trafik polisi veya jandarma (112 Acil Çağrı Merkezi) aranarak resmî rapor talep edilmelidir:

Yaralanma veya Ölüm: Kazada bir kişinin burnu dahi kanamış olsa veya hayati bir kayıp varsa kesinlikle polis çağrılmalıdır.
Ehliyetsizlik veya Yetersiz Ehliyet: Sürücülerden birinin ehliyeti hiç yoksa, geri alınmışsa veya kullandığı araç sınıfı için yetersizse (Örn: B sınıfı ehliyetle otobüs kullanılması).
Alkol veya Uyuşturucu Şüphesi: Sürücülerden en az birinin alkol, uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi altında olduğuna dair bir şüphe varsa.
Sigortasız Araç: Kazaya karışan araçlardan birinin veya daha fazlasının geçerli bir “Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası” (Trafik Sigortası) bulunmuyorsa.
Kamu Malına Zarar: Kazada belediyeye, devlete veya kamu kuruluşlarına ait mallara (bariyerler, trafik lambaları, elektrik direkleri, köprüler vb.) zarar verilmişse.
Üçüncü Kişilerin Eşyalarına Zarar: Kazaya doğrudan karışmayan ancak kaza sonucu zarar gören üçüncü şahıslara ait mallar (yol kenarındaki dükkan vitrini, bahçe duvarı vb.) söz konusuysa.
Yaş Küçüklüğü: Sürücülerden biri reşit değilse (18 yaşından küçükse).
Tek Taraflı Kazalar: Kazaya sadece tek bir araç karışmışsa (Örn: Aracın ağaca çarpması, devrilmesi). Bu durumda kasko hasarı için mutlaka polis raporu ve alkol testi gereklidir.
Psikolojik Rahatsızlık: Sürücülerden birinin zihinsel sağlığının yerinde olmadığına dair bir şüphe mevcutsa.

Yukarıdaki maddelerden biri geçerliyse ve taraflar kendi aralarında tutanak tutup olay yerinden ayrılırlarsa, sigorta şirketleri hasar ödemesi yapmayacağı gibi, sürücüler hakkında “olay yerini terk” ve “belgede sahtecilik” gibi hukuki süreçler başlatılabilir.

Kaza Tespit Tutanağı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Kaza Tespit Tutanağı Doldurulduktan Sonra Araçlar Ne Zaman Hareket Ettirilebilir?

Kaza yerinin fotoğrafları çekildikten, tutanak eksiksiz doldurulup her iki sürücü tarafından imzalandıktan sonra araçlar trafik akışını engellemeyecek şekilde hareket ettirilebilir. Fotoğraf çekilmeden veya kroki çizilmeden araçların yerinin değiştirilmesi, kusur değerlendirmesini olumsuz etkileyebilir.

Kaza Tespit Tutanağı Doldururken Hatalı Bilgi Yazılırsa Ne Olur?

Tutanakta yer alan yanlış veya eksik bilgiler, sigorta şirketlerinin kusur oranı değerlendirmesini zorlaştırabilir. Bu durum dosyanın incelemeye alınmasına veya sürecin uzamasına neden olabilir. Eğer fark edilen bir hata varsa, tutanak imzalanmadan önce düzeltilmeli; imzalandıktan sonra ise itiraz süresi içinde ek belgelerle birlikte düzeltme talep edilmelidir.

Kaza Tespit Tutanağı Tek Taraflı Doldurulabilir mi?

Hayır. Maddi hasarlı kazalarda kaza tespit tutanağının geçerli olabilmesi için kazaya karışan tüm sürücülerin tutanağı birlikte doldurması ve imzalaması gerekir. Taraflardan biri tutanak doldurmayı veya imzalamayı reddederse, trafik polisi çağrılmalı ve resmî tutanak tutulmalıdır.

Mobil Kaza Tespit Tutanağı ile Kağıt Tutanak Arasında Fark Var mı?

Mobil kaza tespit tutanağı ile kağıt tutanak hukuki ve sigorta açısından aynı geçerliliğe sahiptir. Mobil uygulama, bilgilerin dijital ortamda daha hızlı ve eksiksiz girilmesini sağladığı için tercih edilir. Ancak her iki yöntemde de fotoğraf eklenmesi ve tarafların onayı zorunludur.

Kaza Tespit Tutanağı Olmadan Sigortadan Hasar Talep Edilebilir mi?

Genel olarak hayır. Maddi hasarlı kazalarda sigorta şirketlerinin hasar dosyası açabilmesi için kaza tespit tutanağı veya resmî polis tutanağı gerekir. Tutanak olmadan yapılan başvurular, istisnai durumlar dışında değerlendirmeye alınmaz.